مىكنم و اجازه نداد حد ( شرب خمر ) را بر او اجرا كنند . « 1 » اين است معناى بىاعتنايى به احكام اسلام و بىتفاوت از كنار امور گذشتن كه براى همه واضح و آشكار است . آن‌گاه امام عليه السلام سومين دستور را بيان مىدارد و مالك اشتر را به شدت از هرگونه قضاوت و حركت به هنگام غضب نهى مىكند ، مىفرمايد : « به هنگام خشم ، خويشتن‌دار باش و از تندى و تيزى خود ، و قدرت دست ، و خشونت زبانت بكاه و براى پرهيز از اين امور از انجام كارهاى شتاب زده و سخنان ناسنجيده و اقدام به مجازات ، برحذر باش تا خشم تو فرو نشيند و مالك خويشتن گردى » ؛ ( امْلِكْ حَمِيَّةَ « 2 » أَنْفِكَ وَسَوْرَةَ حَدِّكَ « 3 » ، وَسَطْوَةَ « 4 » يَدِكَ وَغَرْبَ « 5 » لِسَانِكَ ، وَاحْتَرِسْ مِنْ كُلِّ ذَلِكَ بِكَفِّ الْبَادِرَةِ « 6 » ، وَتَأْخِيرِ السَّطْوَةِ حَتَّى يَسْكُنَ غَضَبُكَ فَتَمْلِكَ الِاخْتِيَارَ ) . به هنگام عصبانيت ، انسان گاه باد در دماغ مىافكند و نسبت به كارهاى انجام شده اظهار تنفر مىكند و گاه تندى و تيزى نشان مىدهد و گاه دست به مجازات دراز مىكند و گاه به دشنام و بد گويى مىپردازد . امام عليه السلام مالك اشتر را از اين

--> ( 1 ) . خلفاء ابن قتيبه ، ( معروف به الامامة والسياسة ) ، ج 1 ، ص 50 ( 2 ) . « حميّة » از ريشهء « حَمْى » و « حمو » بر وزن « حمد » به معناى شدت حرارت است . سپس اين واژه به معناىخشم و تعصب آميخته با خشم و نخوت و تكبر به كار رفته است و هنگامى كه اضافه به « انف » شود ( مانند جملهء بالا ) به خشم و تكبر اشاره دارد و انتخاب « أنف » ( بينى ) در اينجا براى آن است كه آدم‌هاى متكبر سر خود را بالا مىگيرند و در واقع نوك بينىشان به طرف بالا قرار مىگيرد ( 3 ) . « سَوْرَة » به معناى شدت و « حدّ » به معناى تيزى و برندگى است و هنگامى كه اين دو به هم اضافه شود شدت برش را مىفهماند كه به عنوان كنايه از غضب به كار مىرود ( 4 ) . « سَطْوة » به معناى سلطه ، غلبه و قدرت است ( 5 ) . « غَرْب » اين واژه نيز به معناى تيزى و برندگى است و هنگامى كه به لسان اضافه شود اشاره به سخنان تند و خشونت‌آميز است . ريشهء اصلى آن همان « غروب » است و از آنجا كه يك شىء بُرنده مانند شمشير مىشكافد و در هدف خود فرو مىرود و پنهان مىشود « غرب » بر آن اطلاق شده است ( 6 ) . « البادِرَة » به معناى سخن يا كار ناگهانى و نسنجيده است و « كفّ بادِرَة » به معناى خوددارى كردن از چنين‌اعمالى است كه به هنگام غضب رخ مىدهد